Datastress: wat is het en hoe ga je ermee om?

Je kijkt even een video, stuurt wat foto’s en gebruikt Google Maps. Toch krijg je halverwege de maand de melding dat je nog maar 20% van je databundel hebt. Voor de meeste mensen is mobiel internet zo vanzelfsprekend dat ze niet meer na hoeven te denken over hoeveel data ze nog hebben. Toch ervaren steeds meer gebruikers onzekerheid en stress rondom hun databundel. Als je ineens aan het einde van je databundel zit, terwijl je er toch overtuigd van was dat het meer dan voldoende zou zijn, dan kan dat voor stress zorgen.

Dat gevoel noemen onderzoekers en consumentenorganisaties steeds vaker 'datastress': de spanning die ontstaat wanneer je mobiele data sneller verdwijnt dan verwacht, met onzekerheid over kosten, controle en verbruik als gevolg.

Waar komt datastress vandaan?

Cijfers laten zien dat mobiel datagebruik structureel groeit. In Nederland werd in het tweede kwartaal van 2024 een historisch record bereikt: in drie maanden gebruikten consumenten samen 597 miljoen gigabyte aan mobiele data. Dit stijgende maandelijkse verbruik is een belangrijke basis voor het gevoel van consumenten dat hun data te snel opgaat.

Dit artikel onderzoekt wat datastress is, waarom mensen hun datagebruik onderschatten, welke apps veel mobiele data verbruiken en hoe gebruikers grip kunnen krijgen op hun mobiele internetkosten.

Waarom onderschatten we ons databundelverbruik?

Een belangrijke oorzaak van datastress is cognitieve onderschatting. Uit gedragsstudies blijkt bijvoorbeeld dat mensen moeite hebben om abstract verbruik (data in gigabytes) te koppelen aan waar ze hun telefoon voor gebruiken.

Een belangrijke oorzaak van onderschatting is dat veel data wordt verbruikt buiten het zicht van de gebruiker via automatische updates, cloud-synchronisatie en apps die op de achtergrond actief blijven. In onderzoek van Ofcom naar onverwachte rekeningen wordt bijvoorbeeld expliciet benoemd dat consumenten data kunnen verbruiken zonder dat hun gebruikspatroon verandert.

Sneller netwerk verlaagt de drempel van hoger gebruik

Daarnaast verlagen snellere mobiele netwerken de drempel om video's te kijken, te videobellen of continu op sociale media te blijven scrollen. Dit leidt weer tot meer en intensiever datagebruik. Het Ericsson Mobility Report laat dan ook zien dat het gemiddelde mobiele dataverbruik per smartphone wereldwijd blijft stijgen en naar verwachting zal verdubbelen richting 2031. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek van Pew Research Center dat gebruikers (in de VS) hun mobiele internet vooral associëren met ‘lichte’ activiteiten zoals chatten en scrollen, terwijl juist video, afbeeldingen en achtergrondprocessen het grootste deel van het hoge dataverbruik veroorzaken.

Volgens Digital 2025: The Netherlands van DataReportal gebruikt vrijwel de hele Nederlandse bevolking dagelijks mobiel internet, vaak verspreid over tientallen korte momenten per dag. Ook dat gefragmenteerde gebruik maakt het voor mensen lastig om een goed beeld te krijgen van het totale datagebruik.

Waarom gaat je databundel sneller op dan verwacht?

Dat databundels sneller leeg zijn dan vroeger, is niet alleen een gevoel. Het is ook aantoonbaar. Het antwoord zit 'm in het volume en de aard van internetgebruik. Mobiele data gaat niet alleen naar wat jij actief doet, maar ook naar achtergrondprocessen. Denk aan:

• Automatische updates van apps.
• Synchronisatie van foto’s en e-mail.
• Continue data-feeds van sociale media.

Analyse van trends laat zien dat het mobiele dataverbruik in Nederland jaar op jaar groeit, met records van honderden miljoenen gigabytes per kwartaal . In 2025 werd het totaalverbruik bijvoorbeeld aangemerkt als een nieuw recordniveau in het derde kwartaal, met een stijging van bijna 14% ten opzichte van het vorige kwartaal.

Structurele groei van mobiel dataverbruik

In Nederland wordt elk jaar meer mobiele data verbruikt dan het jaar ervoor . KPN rapporteerde begin 2025 dan ook opnieuw een record in mobiel dataverbruik op het netwerk rond de jaarwisseling, met pieken door videodelen en sociale media.

Buiten Nederland is dit ook een trend: Ericsson rapporteert dat het gemiddelde dataverkeer per smartphone in 2024 rond 19 GB per maand ligt (wereldwijd), met een verwachting richting 39 GB per maand in 2031. De OECD laat daarnaast in haar Broadband Statistics Update 2024 zien dat dataverbruik per mobiele aansluiting in vrijwel alle ontwikkelde landen stijgt. Dit komt met name door snellere netwerken en meer videotoepassingen.

Technologische versnellers

Snellere netwerken (4G en 5G) maken dataverbruik minder voelbaar. Video’s laden direct, apps verversen continu en streaming past zich automatisch aan hogere kwaliteit aan. Deze standaard verhoogt het comfort, maar ook het internetverbruik. Dus het netwerk wordt efficiënter, maar het gebruik stijgt daardoor ook. Dat tweede zorgt ervoor dat je databundel sneller op is, ook als je gedrag nauwelijks verandert.

Verder blijkt uit de data van KPN dat Nederlanders ook tijdens specifieke evenementen massaal video’s, foto’s en berichten delen via mobiel internet, zoals tijdens de jaarwisseling duizenden terabytes aan mobiele data. Dit alles maakt het snel opgaan van een databundel niet alleen mogelijk, maar heel gewoon. Dat leidt uiteindelijk bij veel mensen tot datastress.

Welke apps zorgen voor het meeste dataverbruik?

Zoals we hierboven al noemden, zijn sneller internet, meer videogebruik en ook het onderschatten van de hoeveelheid gebruik over een dag, belangrijke redenen voor een hoger dataverbruik. Dit kun je verder indelen in de volgende typen apps.

1. Video en 'always-on' platforms als structurele datadrivers

Als je dagelijkse routine bestaat uit korte video’s (social feeds), videobellen en streaming, stapelt dit zich sneller op dan mensen intuïtief verwachten. Muziek en video via streamingapps verbruiken structureel data, vooral onderweg zonder wifi. Het onderzoek van Ofcom wijst erop dat gebruikers zich hier vaak wel van bewust zijn, maar de hoeveelheid onderschatten.

Dat mobiel internet steeds vaker bestaat uit datarijke toepassingen is ook goed zichtbaar: de ACM rapporteerde dat consumenten in Nederland in Q2 2024 samen 597 miljoen gigabyte mobiele data verbruikten .

2. Social media: veel kleine 'micro-interacties' die optellen

DataReportal laat zien hoe breed social media in Nederland ingebed is: in januari 2024 waren er 15,0 miljoen socialmediagebruikers (85% van de bevolking). Omdat social apps vaak autoplay-video’s, stories en preloading gebruiken, kan het mobiel dataverbruik hoger worden dan verwacht, zonder dat één sessie 'lang' voelt.

3. Videobellen en messaging met media

KPN’s nieuwjaarsanalyse illustreert hoe messaging, video calls en social media het netwerkverkeer pieken: tijdens oudejaarsavond van 2024 op 2025 werd 551 terabyte mobiele data verbruikt, ruim 3% meer dan het jaar ervoor (535 TB). Dat soort pieken maken zichtbaar wélke typen apps mensen massaal inzetten om momenten te delen: WhatsApp, videobellen en social media.

4. Cloud, foto’s/video’s en 'achtergrondgedrag'

Uit Ofcom’s bill-shock onderzoek blijkt dat datagerelateerde bill shock niet alleen gaat over 'bewust veel streamen', maar ook over situaties waarin consumenten data gebruiken zonder dat ze het goed doorhebben, bijvoorbeeld door apps op de achtergrond en software-upgrades. Denk bijvoorbeeld aan Cloud/Google Photos, automatische back-ups, sync van grote mediabestanden en app-updates.

5. Navigatie en kaartdiensten: minder spectaculair per minuut, wél langdurig

Navigatie is vaak geen 'gigabytes per uur' zoals video, maar kan door langdurig gebruik onderweg alsnog substantieel bijdragen aan je internetverbruik. GPS zelf gebruikt geen data , maar live kaarten, verkeersinformatie en herberekeningen wel. Dat maakt navigatieapps soms toch onverwachte datagebruikers.

Is jouw dataverbruik normaal?

Wat ‘normaal dataverbruik’ is, hangt sterk af van context. Het eerder genoemde onderzoek van Pew Research benadrukt dat leeftijd, werk, reisgedrag en toegang tot wifi grote verschillen veroorzaken.

• Mensen die veel onderweg zijn gebruiken structureel meer mobiele data.
• Jongere gebruikers verbruiken gemiddeld meer data door het streamen van video's en gebruiken van social media.
• Mensen met onbeperkte of grote bundels letten minder op verbruik.

Een goede benchmark is niet het gemiddelde, maar het eigen patroon van een persoon over meerdere maanden. Ga je structureel over je databundel heen? Dan is het verbruik hoger dan verwacht of duidelijk gestegen ten opzichte van toen de bundel werd afgesloten.

Wanneer is dataverbruik 'niet normaal' voor iemand?

In de praktijk is 'niet normaal' datagebruik vooral:

• Plotselinge, onverklaarbare pieken.
• Gestegen maandverbruik zonder gedragsverandering.
• Gestegen verbruik na OS/app-updates of bij nieuwe apps.
• De bundel gaat op zonder dat er bewust meer sociale media wordt gebruikt.

Verklaringen voor hoger dataverbruik dan normaal

• Datastress ontstaat deels omdat het referentiekader van gebruikers achterloopt: wat 'veel' was in 2020 kan 'gemiddeld' zijn in 2024. In Nederland werd in Q2 2024 een record gemeten van 597 miljoen gigabyte mobiele data in één kwartaal.
• DataReportal rapporteert voor Nederland begin 2024: 17,47 miljoen internetgebruikers (99% van de bevolking) en 23,31 miljoen mobiele verbindingen (132,1% van de bevolking). Meer verbindingen dan inwoners kan verklaard worden door meerdere simkaarten per persoon, vanwege wearables, tablets, aparte simkaart voor werk en privé.
• De OECD laat zien dat mobiel datagebruik per abonnement in OECD-landen in één jaar met 28% groeide, van 10,2 GB naar 13 GB per maand per abonnement (juni 2023). Tegelijk varieert het sterk, met grote verschillen per land. Een bundel die bij de ene gebruiker ruim is, is bij de andere structureel krap.

Stappenplan databesparing

Om een beter beeld te krijgen van je datagebruik, kun je op je telefoon ook je dataverbruik monitoren en zelf al stappen nemen voor databesparing.

Databesparing beheren via Android

1. Open 'Instellingen'
2. Ga naar je netwerk-instellingen, afhankelijk van merk/Android-versie vind je dit meestal via:
   • Netwerk en internet > Simkaarten / Mobiel netwerk
   • Verbindingen > Datagebruik / Dataverbruik
3. Open het overzicht 'Dataverbruik'
4. Hier zie je je totale mobiel dataverbruik (meestal per maand of per factuurperiode).
5. Controleer de juiste periode
   • Let op de meetperiode, die loopt soms anders dan je bundelmaand.
6. Bekijk dataverbruik per app
7.  Open ‘App-gegevens’ of ‘Dataverbruik per app’. Dit overzicht is vaak de snelste manier om te ontdekken waarom je data snel op gaat.
8. Tik per app op ‘Achtergrondgegevens’. Apps die continu updaten of synchroniseren kunnen structureel bundelverbruik veroorzaken, ook als je ze niet actief gebruikt.

Veel Android-telefoons hebben daarnaast de optie voor:

• Datawaarschuwingen (bijvoorbeeld bij 80% van je databundel)
• Datalimieten (mobiele data wordt uitgeschakeld bij een grens)

Databesparing beheren via iOS (iPhone)

1. Open ‘Instellingen’.
2. Tik op ‘Mobiel netwerk’.
3. Bekijk 'Mobiele data'. Je ziet het totale datagebruik. iOS toont dit als ‘Huidige periode’ (geen automatische maandreset).
4. Scroll naar beneden voor een lijst met apps en hun mobiele data-verbruik.

Omdat iOS niet automatisch per bundelmaand reset, is het belangrijk om de statistieken te resetten op de dag dat je bundel vernieuwt, zodat je maandtotalen kloppen.

Dataverbruik bijhouden via Mijn Simyo

Gebruik de Mijn Simyo app om:

1. In één oogopslag je verbruik en resterende MB’s zien
2. Bundels maandelijks aanpassen (ook omlaag)
3. Extra MB’s bijkopen om buitenbundelkosten te voorkomen
4. Het Simyo dataplafond in te stellen

Wat kun je doen om data te besparen?

Data besparen werkt het best wanneer je maatregelen koppelt aan het mechanisme achter jouw datastress. 

1. Meten: maak je verbruik zichtbaar

• Controleer je dataverbruik per app, zoals hierboven besproken voor Android en iOS, en stel zo nodig datalimieten in.
• Combineer dit met je provider-app, bijvoorbeeld de Mijn Simyo app, om je absolute verbruik bij te houden.

2. Beperk achtergrond- en automatische processen

• Zet automatische app-updates op alleen wifi (zeker bij grote apps).
• Beperk 'achtergronddata' voor niet-essentiële apps (socials, winkelapps, games).
• Check je instellingen voor cloud-backups: automatische foto/video-synchronisatie kan een stille grootverbruiker zijn.

3. Vervangen: verschuif zware activiteiten naar wifi of offline

• Download podcasts, playlists en video’s vooraf op wifi en gebruik ze in de offline-modus.
• Kies lagere streamingkwaliteit op mobiel internet (veel platforms doen dit niet automatisch op de meest zuinige stand).
• Gebruik waar mogelijk wifi, zeker op plekken met een beveiligde wifi-verbinding (werk/thuis).

4. Nudges en waarschuwingen: gedrag sturen zonder dat je steeds moet opletten

Onderzoek naar 'nudges' bij maandbundels van de Melbourne Business School laat zien dat berichten en alerts over resterend gebruik kunnen helpen tegen datastress.

5. Voorkom datakosten door 'buitenbundel' strategisch te managen

Als je provider extra bundels aanbiedt, kan 'tijdig bijsturen' goedkoper en stressarmer zijn dan ongericht doorsurfen.

Wanneer is een grotere databundel de juiste keuze?

Een grotere databundel is een logische keuze als het structurele gat tussen je gebruik en je bundel niet meer 'weg te optimaliseren' is zonder disproportionele frictie.

1. Als jouw gebruik structureel groeit

De OECD en Ericsson laten zien dat gemiddeld mobiel datagebruik per abonnement/smartphone structureel groeit. Dus als jouw verbruik meegroeit met dat patroon (bijvoorbeeld door meer video’s te kijken, vaker onderweg je telefoon te gebruiken en meer 'smartphone-first' te denken), dan is een grotere databundel niet per se 'verspilling', maar een aanpassing aan het nieuwe normaal.

2. Als je afhankelijk bent van mobiel internet (wifi is geen oplossing)

Pew laat zien dat in de VS een deel van de bevolking 'smartphone dependent' is: men heeft wel een smartphone maar minder vaak een vaste internetverbinding thuis. In Nederland is dit anders (met hoge vaste connectiviteit), maar het idee is vergelijkbaar: als je veel onderweg werkt, in de trein streamt, of vaak een hotspot gebruikt, wordt je databundel een primaire infrastructuur en neemt datastress toe als je bundel te krap is.

3. Als je datastress vooral uit onzekerheid komt, niet uit excessief gedrag

Soms is de 'beste' keuze niet maximaal besparen, maar voorspelbaarheid. In Ofcom’s bill-shock onderzoek wordt duidelijk dat onverwachte kosten als schadelijk worden ervaren en dat preventieve maatregelen (zoals dataplafonds en -alerts) relevant zijn. Een grotere databundel kan in dat kader worden gezien als een vorm van risicoreductie: minder kans op 'databundel op' en minder noodzaak tot micro-management.

Wat is beter: data besparen of bundel aanpassen?

• Wie incidenteel pieken ziet, kan het beste focussen op beter beheer en weten welke apps veel data kosten. 
• Wie structureel boven z'n bundel uitkomt kan datastress het beste verminderen door de bundel aan te passen. Ook hierbij is het regelmatig evalueren van je eigen bundelverbruik essentieel.

Beide strategieën hebben hun plek:

• Data besparen helpt je om langer te doen met je huidige bundel en is vooral handig voor incidenteel hoog verbruik.
• Je bundel aanpassen is verstandig als je structureel boven je limiet zit, omdat het je rust geeft en onverwachte kosten voorkomt.

Conclusie

Datastress ontstaat niet omdat mensen ‘verkeerd’ met hun telefoon omgaan, maar omdat mobiel internet steeds belangrijker wordt terwijl het dataverbruik minder zichtbaar is geworden. Bijna iedereen in Nederland is online en het aantal mobiele verbindingen is groter dan het aantal inwoners . Dat laat zien hoe groot de rol van mobiel internet in het dagelijks leven is.

Tegelijkertijd blijft het mobiele dataverbruik snel groeien. Uit de Telecom Monitor van de Autoriteit Consument & Markt blijkt dat in het tweede kwartaal van 2024 een record werd bereikt van 597 miljoen gigabyte mobiele data. Ook internationaal laten cijfers zien dat mensen elk jaar meer mobiele data per abonnement gebruiken.

Voor veel gebruikers voelt dit alsof hun databundel ineens te klein is, terwijl hun gedrag niet sterk is veranderd. Dat komt vaak door apps die op de achtergrond data gebruiken, automatische updates of het kijken van korte video’s die samen toch veel data kosten. Onderzoek van Ofcom laat zien dat dit soort ‘onzichtbaar datagebruik’ een belangrijke oorzaak is van onverwachte kosten en stress.

Datastress kan worden verminderd door meer inzicht en betere controle. Door regelmatig het dataverbruik per app te bekijken, waarschuwingen in te stellen en zware content vooral via wifi te gebruiken, krijgen mensen meer grip op hun mobiele data.

Voor sommige mensen is besparen niet genoeg. Wie veel onderweg is of mobiel internet nodig heeft voor werk of dagelijks gebruik, kan juist meer rust krijgen van een grotere databundel. Dat verlaagt de kans dat de databundel onverwacht op raakt en maakt het gebruik voorspelbaarder.

Kortom: datastress is een logisch gevolg van een wereld waarin mobiel internet steeds centraler staat. Door beter inzicht, bewust gebruik en een databundel die past bij het eigen gedrag, kunnen gebruikers de stress verminderen en weer controle krijgen over hun mobiele internetkosten.