Digitale dementie: voorkom dat je dommer wordt door je smartphone

Je gebruikt je smartphone waarschijnlijk de hele dag. Even appjes beantwoorden, nieuws lezen, sociale media checken, filmpjes kijken. Sommige experts zeggen dat dit kan leiden tot 'digitale dementie'. Dat klinkt misschien heftig. Daarom lees je in dit blog wat digitale dementie is, wat er in je brein gebeurt en wat jij vandaag al kunt veranderen.

Digitale dementie in het kort

Digitale dementie is natuurlijk geen officiële medische diagnose. Het is een term die sommige onderzoekers gebruiken voor geheugen en concentratieproblemen door overmatig gebruik van digitale apparaten en digitale media. Je brein leunt dan steeds meer op je smartphone in plaats van op je eigen geheugen.

Bij digitale dementie gaat het om klachten als vergeetachtigheid, sneller afgeleid zijn en moeite met geconcentreerd werken. Vooral jongeren en mensen die voortdurend online zijn, lijken daar gevoelig voor.

Hoe werkt dat in je brein?

Je brein is gemaakt om verbanden te leggen. Als je dingen actief leert, train je je hersenen. Je werkgeheugen en langetermijngeheugen slaan dan nieuwe informatie op. Gebruik je je smartphone vooral om alles te laten onthouden, dan doet je brein dat minder. Je hebt dan sneller het gevoel dat je hoofd vol zit, terwijl je minder feitenkennis hebt opgeslagen.

Digitale dementie is een waarschuwing

De term digitale dementie is vooral bedoeld als waarschuwing. Experts en hersenonderzoekers willen duidelijk maken dat overmatig gebruik van smartphones, computers en andere digitale apparaten gevolgen kan hebben voor je hersenen. Niet omdat je ineens echte dementie krijgt, maar omdat je brein minder wordt getraind.

Waar komt de term vandaan?

De term digitale dementie komt vooral uit het werk van de Duitse hersenonderzoeker Manfred Spitzer. Hij schreef het boek Digitale dementie en zette daarmee het onderwerp op de kaart.

Wat zegt Spitzer in zijn boek?

Spitzer stelt dat intensief gebruik van digitale media kan leiden tot ondiepe verwerking van informatie. Je brein verwerkt feiten minder diep en onthoudt ze hierdoor minder goed. Hij wijst op negatieve effecten van gebruik van digitale media op geheugen, concentratie en sociale vaardigheden, vooral bij jongeren.

Digitale media en ondiepe verwerking

Met digitale media bedoelen experts dingen als smartphones, computers, tablets, sociale media en online video. Je scrolt veel, je leest vluchtig en je brein springt snel van prikkel naar prikkel. Daardoor verwerk je informatie vaak oppervlakkig. Dat heet ondiepe verwerking. Je hebt dan meer moeite om feiten echt te onthouden.

Wetenschappelijke onderzoeken en discussie

Er zijn verschillende wetenschappelijke onderzoeken naar digitale media en het brein. Sommige onderzoeken laten negatieve effecten zien. Andere onderzoeken laten een positiever beeld zien. Veel onderzoekers zijn het erover eens dat schermtijd en technologie een belangrijke rol spelen in ons dagelijks leven, maar niet dat we massaal echt dommer worden.

Symptomen en signalen

Welke klachten horen erbij?

Bij digitale dementie gaat het vooral om klachten als leesproblemen, vergeetachtigheid, moeite met concentreren, meer stress en slaapproblemen. Je hersenen lijken minder goed informatie vast te houden.

Voorbeelden van signalen

Je hebt bijvoorbeeld moeite om langere teksten te lezen. Je brein wil liever snel scannen. Je pakt je smartphone als je een naam of feit niet direct weet, in plaats van het zelf op te zoeken in je geheugen. Je gevoel zegt dat je hoofd vol zit, maar je hebt toch moeite om bijvoorbeeld feiten of telefoonnummers te reproduceren.

Rol van digitale apparaten in je leven

Digitale apparaten maken veel taken makkelijker. Je gebruikt je smartphone als agenda, notitieblok, navigatie en encyclopedie. Dat is handig, maar kan er ook voor zorgen dat je hersenen en hersencellen minder vaak worden uitgedaagd om zelf te rekenen, onthouden en verbanden te leggen.

Afleiding en multitasken

Veel schermtijd en voortdurende afleiding van je smartphone kunnen invloed hebben op je menselijke werkgeheugen en concentratie. Je brein raakt gewend aan korte prikkels en snelle beloningen. Daardoor wordt het moeilijker om langere tijd te focussen op één taak.

Je denkt misschien dat je goed kunt multitasken. Even een bericht beantwoorden, daarna weer verder met je werk. In werkelijkheid kost dat je brein veel energie. Je hersens moeten steeds schakelen tussen taken. Dat kan leiden tot meer stress, moeite met focussen en het gevoel dat je minder aankunt dan vroeger.

Word je echt dommer van je smartphone?

De vraag of je echt dommer wordt van je smartphone is lastig te beantwoorden. Sommige experts en wetenschappers zien duidelijke negatieve effecten van overmatig gebruik. Andere onderzoekers benadrukken dat we ook andere vaardigheden leren, bijvoorbeeld snel informatie opzoeken.

Slimmer op een andere manier?

Andere onderzoekers benadrukken dat we ook andere vaardigheden leren, bijvoorbeeld snel informatie opzoeken. Toch blijft basiskennis belangrijk. Zonder bestaande kennis wordt het moeilijker om nieuwe informatie te begrijpen. Je brein heeft een soort kapstok nodig om feiten aan op te hangen.

Andere manier van onthouden en leren

Door smartphones en computers ga je anders met kennis om. Je hoeft minder zelf te onthouden, omdat je het idee hebt dat je alles kunt opzoeken. Dat kan handig zijn, maar het verandert ook hoe je brein informatie verwerkt. Je geheugen leunt dan namelijk meer op externe bronnen.

Balans tussen technologie en geheugen

De kunst is om een balans te vinden. Je kunt technologie gebruiken als hulpmiddel, maar je brein blijft gebaat bij oefenen, herhalen en zelf verbanden leggen. Je brein blijft dankzij neuroplasticiteit je hele leven in staat om te leren en zich aan te passen, zeker als je het actief traint.

Sociale media en je sociale brein

Sociale media spelen ook een grote rol bij digitale dementie. Je sociale brein reageert sterk op likes, berichten en meldingen. Je voelt de drang om alles te beantwoorden en niets te missen. Dat kan leiden tot afleiding en meer schermtijd. En daardoor ook meer stress.

Sociale vaardigheden en sociale contacten

Sommige experts maken zich zorgen over de invloed van sociale media op sociale vaardigheden en sociale contacten in het dagelijks leven. Tegelijkertijd laten andere onderzoeken zien dat sociale media ook een positief effect kunnen hebben op het zelfvertrouwen en op het oefenen van vaardigheden, zeker bij jongeren. De manier waarop je sociale media gebruikt, maakt dus veel uit.

Geheugen, werkgeheugen en feitenkennis

Je brein gebruikt een werkgeheugen om informatie kort vast te houden. Als je voortdurend nieuwe prikkels binnenkrijgt, raakt dat werkgeheugen sneller vol. Je hebt dan moeite om nieuwe feiten goed te verwerken en op te slaan. Je merkt dat je meer vergeet en dat je langer moet nadenken voordat je iets terugvindt in je hoofd.

Concentratie en moeite met focussen

Veel meldingen, sociale media en berichten kunnen ertoe leiden dat je je minder lang kunt concentreren. Je hebt moeite om langere tijd te lezen, te studeren of diep na te denken. Je hersenen zijn gewend aan korte taken, niet aan langere taken die veel aandacht vragen.

Hoe kun je digitale dementie voorkomen?

Je voorkomt digitale dementie vooral door bewust om te gaan met digitale media. Beperk overmatig gebruik, train je brein, zorg voor momenten zonder scherm en bouw gezonde routines op.

Bewust worden van je eigen gedrag

De eerste stap is bewust worden van je eigen gebruik van digitale technologie. Hoe vaak pak je je smartphone zonder dat het echt nodig is? Hoe vaak laat je je afleiden door meldingen? Door dit eerlijk te bekijken, zie je waar je kunt veranderen.

Je brein trainen en blijven leren

Je hersenen houden van uitdaging. Leer nieuwe dingen, zoals een taal, een instrument of een nieuwe hobby. Daarmee train je je brein, je geheugen en je vaardigheden. Aangeleerd gedrag kun je altijd aanpassen. Dankzij neuroplasticiteit kunnen hersenen nieuwe verbindingen aanmaken, ook op latere leeftijd.

Tips voor gezonder smartphonegebruik

Kleine stappen, groot effect: je hoeft je smartphone niet weg te doen om digitale dementie te voorkomen. Kleine veranderingen in je schermtijd en gedrag kunnen al veel doen voor je brein, je geheugen en je concentratie.

Concrete tips voor minder schermtijd

• Zet meldingen van sociale media uit of beperk ze
• Leg je smartphone in een andere kamer als je geconcentreerd wilt werken
• Spreek met jezelf vaste momenten af waarop je berichten beantwoordt
• Gebruik een aparte wekker zodat je telefoon niet naast je bed ligt
• Plan schermvrije blokken in je dag, bijvoorbeeld tijdens eten of wandelen

Tips voor ouders

Ouders kunnen kinderen helpen door duidelijke grenzen te stellen aan schermtijd. Kies bewust momenten voor sociale activiteiten, sport en spel. Zo ontwikkelen jongeren vaardigheden die niet alleen met schermtijd te maken hebben. En voor de momenten dat ze wel op hun telefoon zitten, is het goed om controle te hebben over wat ze doen. Lees meer over het kidsproof maken van een telefoon .

Vraag? Antwoord